حکایتی در تواضع رسول خدا (ص) از زبان امام صادق (ع)

روایتی از امام صادق (علیه السلام) از پدرش امام باقر و او از امام علی بن الحسین ـ علیهما السلام ـ در [کتاب الزهد عبدالله بن مبارک «م 181»، ص 349] آمده است که از چند جهت شایسته توجه است.
این روایت که مسند است، در چندین منبع دیگر هم آمده چنین است:
أَخْبَرَكُمْ أَبُو عُمَرَ بْنُ حَيَوَيْهِ قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيَى قَالَ: حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ قَالَ: أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ: أَخْبَرَنَا ‌جَعْفَرُ ‌بْنُ ‌مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ قَالَ: قِيلَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم: لَوِ اتَّخَذْنَا لَكَ شَيْئًا تَرْتَفِعُ عَلَيْهِ، تُكَلِّمُ مِنْهُ النَّاسَ، فَقَالَ : «لَا أَزَالُ بَيْنَكُمْ تَطَئُونَ عَقِبِي حَتَّى يَكُونَ اللَّهُ يَرْفَعُنِي»، ثُمَّ قَالَ: «لَا تَرْفَعُونِي فَوْقَ حَقِّي، فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى اتَّخَذَنِي عَبْدًا قَبْلَ أَنْ يَتَّخِذَنِي رَسُولًا»
ابو عمر بن حیویه به ما خبر داد، از یحیی، از حسین، از عبدالوهاب ثقفی که به ما خبر داد و گفت:
جعفر بن محمد از پدرش از علی بن حسین روایت کرد که فرمود:
به رسول خدا ـ صلی‌ الله‌ علیه‌ وآله ـ گفته شد: ای کاش چیزی برای شما قرار دهیم تا روی آن بایستید و از آنجا با مردم سخن بگویید.
پیامبر فرمود: «من همواره در میان شما هستم و شما بر جای پای من قدم می‌گذارید تا آن‌گاه که خداوند خودش مرا بالا ببرد».
سپس فرمود: «مرا بیش از حقم بالا مبرید، زیرا خداوند متعال مرا بنده‌ای برگزید، پیش از آنکه مرا رسول خود گردانید».
آنچه در این روایت جالب است این که نخست بحث از آن است که چیزی زیر پای حضرت بگذارند تا روی آن بایستد و سخن بگوید در حالی که بالاتر از مردم قرار گرفته است.
حضرت این را مدخل یک نکته مهم تری قرار می دهد و می فرماید تا من هستم، همان جایی هستم که شما در کنار من، بر جای من قدم می گذارید و این ادامه دارد تا وقتی که خداوند من را بالا ببرد ـ به نظر می رسد اشاره اش به زمان قبض روح باشد. یعنی تا هستم، همین رویه را خواهم داشت.
آنگاه قاعده ای را در سخن اخیر می گوید و آن این که مرا بیش از حقم بالا مبرید، خداوند مرا بنده خود قرار داد پیش از آن رسولش قرار دهد. بدین ترتیب حضرت بر عبودیت و بندگی و همطرازی خود با همه بندگان خداوند تأکید می کند.
نکته بلاغی این روایت آن است که رفعت مادی سوژه ای برای رفعت غیرمادی می شود و تازه آن هم از دو جهت، یکی رفتن نزد خداوند ـ در وقت مرگ ـ و دیگری برتری و رفعت از چهارچوب بندگی بکار می رود.
معنایش این اس تکه تا وقتی زنده هستم، و نزد خداوند نرفته ام، در همین سطح بندگی خداوند خواهم بود.
اهمیت این نقل در این نیز هست که رسول (ص) اجازه نمی دهد در باره او غلوّ شود و از پیروانش می خواهد او را در حد همان بنده خداوند که البته رسول او هم هست، بپذیرند.
در یک تتمه ای که از سفیان الثوری برای این روایت نقل شده، تأکید شده است که حضرت می فرمود، شما رفتار نصارا را با من نداشته باشید که با عیسی چنان کردند.

📖 مقاله ≠ جستار: تفاوتی کلیدی که هر نویسنده‌ای باید بداند!

✍️ گاهی «مقاله» و «جستار» به‌ جای هم به کار می‌روند، ولی هر یک جایگاه و تعریف دقیق خود را دارند. اگر این تفاوت را ندانید، ممکن است ساختار و محتوای متن شما از اساس اشتباه باشد.

🎯 تفاوت در هدف
📝 مقاله (Article): هدفش اثبات یک یافتهٔ جدید است. مقاله با جمع‌آوری داده‌های دست‌اول (مثل آزمایش، آمار، پیمایش) به دانش موجود در یک زمینه، چیزی «اضافه» می‌کند.
🤔 جستار (Essay): هدفش تحلیل و استدلال دربارهٔ یک موضوع است. جستار با استفاده از منابع موجود (مثل کتاب‌ها و مقالات دیگر)، به یک موضوع قدیمی «نگاهی نو» می‌اندازد و دیدگاه نویسنده را مطرح می‌کند.

🏗 تفاوت در ساختار
📌 مقاله ساختاری استاندارد دارد (معروف به IMRaD: مقدمه، روش‌شناسی، یافته‌ها، بحث).
📌 جستار ساختاری منعطف دارد که بر پایهٔ منطق استدلال نویسنده شکل می‌گیرد.

💡 مثال کاربردی از حوزهٔ ویرایش
📊 نمونهٔ موضوع برای مقاله: «بررسی تأثیر استفاده از نرم‌افزارهای ویراستاری هوشمند بر کاهش خطاهای نگارشی در متون دانشجویان: یک مطالعهٔ موردی آماری» (اینجا پژوهشگر دادهٔ جدید جمع‌آوری و تحلیل می‌کند).
🧐 نمونهٔ موضوع برای جستار: «تحلیل انتقادی رویکرد ابوالحسن نجفی به غلط ننویسیم و تأثیر آن بر نسل جدید ویراستاران» (اینجا نویسنده با تحلیل آثار موجود، دیدگاه خود را اثبات می‌کند).

✅ نکتهٔ نهایی: اگر استاد یا نشریه‌ای از شما «مقاله» خواست، منظورش را دقیق بپرسید که آیا یک کار پژوهشی با داده‌های جدید می‌خواهد یا یک متن تحلیلی ـ استدلالی.

منبع:سید محمد بصام - متنوک

«Codex Arabica»
ابزاری تازه برای خواندن و بررسی نسخه‌های خطی عربی
برای پژوهشگران نسخه‌های خطی، به‌ویژه کسانی که با متون عربی کهن سروکار دارند، وب‌سایت تازه‌ای با عنوان Codex Arabica قابل توجه است. این پایگاه خود را ابزاری برای «رمزگشایی و تحلیل نسخه‌های خطی عربی کهن» (Déchiffrement & analyse de manuscrits arabes anciens) معرفی کرده و تمرکز آن بر حوزه نسخه‌شناسی و کدیکولوژی نسخه‌های عربی است.
Codex Arabica ـ Codicologie des manuscrits arabes
شیوه کار، دست‌کم در صفحه ورودی، بسیار ساده طراحی شده است. پژوهشگر می‌تواند از یک برگ نسخه عکس بگیرد یا تصویر و فایل نسخه را در سامانه بارگذاری کند. قالب‌های JPG، PNG، WEBP و PDF پشتیبانی می‌شوند. در سایت همچنین بخشی با عنوان «کتابخانه من» (ma bibliothèque) پیش‌بینی شده است که نشان می‌دهد کاربر می‌تواند مواد مورد بررسی خود را در محیط سامانه نگهداری و مدیریت کند.
اهمیت چنین ابزاری را باید در دشواری خاص کار با نسخه‌های عربی جست‌وجو کرد. خواندن نسخه خطی، برخلاف خواندن متن چاپی، تنها تشخیص حروف و کلمات نیست. نوع خط، شیوه کتابت، اختصارات، افتادگی‌ها، آسیب‌های کاغذ، نقطه‌گذاری نامنظم، تفاوت دست کاتبان و بسیاری از ویژگی‌های مادی نسخه می‌توانند خواندن یک صفحه را دشوار کنند. به همین سبب، هر ابزاری که بتواند مرحله نخست خواندن و تحلیل تصویر را آسان‌تر کند، برای مصححان و پژوهشگران متون سودمند خواهد بود.
البته در معرفی Codex Arabica باید یک نکته را در نظر داشت. اطلاعات عمومی موجود در صفحه اصلی فعلاً بسیار مختصر است. آنچه با اطمینان از خود سایت می‌توان گفت، این است که هدف آن «رمزگشایی و تحلیل نسخه‌های خطی عربی کهن» است، امکان عکس‌گرفتن از برگ نسخه یا بارگذاری فایل را دارد و بخشی نیز برای کتابخانه کاربر در نظر گرفته شده است. در صفحه عمومی سایت توضیحات فنی کافی درباره شیوه تحلیل، میزان دقت، فناوری مورد استفاده، منابع آموزشی سامانه یا معیارهای نسخه‌شناختی آن ارائه نشده است؛ بنابراین بهتر است فعلاً درباره توانایی‌هایی مانند تاریخ‌گذاری نسخه، شناسایی دقیق نوع خط، تعیین کاتب یا منشأ نسخه و مانند آن، تا زمانی که مستندات بیشتری منتشر شود، با احتیاط سخن گفت.
نام Codex نیز انتخاب مناسبی برای چنین پروژه‌ای است. کدیکولوژی (Codicology) به مطالعه نسخه خطی به‌مثابه یک شیء مادی می‌پردازد؛ یعنی علاوه بر متن، ساختار و ویژگی‌های فیزیکی کتاب را نیز موضوع مطالعه قرار می‌دهد. در پژوهش‌های جدید نسخه‌شناسی، این جنبه از مطالعه نسخه‌ها اهمیت فراوانی یافته است، زیرا گاه خودِ ساختار مادی نسخه اطلاعاتی درباره زمان تولید، محیط کتابت، کاتبان و تاریخ انتقال و استفاده از آن به دست می‌دهد.
در صفحه نخست، شعار عربی زیبایی نیز برای این پروژه انتخاب شده است:
«كلُّ كتابٍ يَحكي تاريخَه»
«هر کتابی، تاریخ خود را روایت می‌کند.»
در پایین همان صفحه نیز آمده است که این پروژه توسط Wahib Ghannouy ارائه/ویرایش شده است.
برای پژوهشگران ایرانی که با نسخه‌های عربی کتابخانه‌های ایران، عراق، ترکیه، مصر، یمن، هند و کتابخانه‌های اروپایی کار می‌کنند، آشنایی و آزمایش این ابزار می‌تواند مفید باشد. به‌خصوص می‌توان چند برگ از نسخه‌هایی را که خواندن آنها دشوار است در اختیار سامانه گذاشت و نتیجه را با قرائت نسخه‌شناس مقایسه کرد. با این حال، مانند هر ابزار رایانه‌ای دیگر در حوزه نسخه‌های خطی، خروجی آن را باید دستیار پژوهشگر دانست، نه جایگزین قرائت و داوری نسخه‌شناس؛ به‌ویژه در تصحیح انتقادی متون که تشخیص یک حرف یا کلمه گاه می‌تواند در فهم کل عبارت مؤثر باشد.
در مجموع، Codex Arabica پروژه‌ای تازه و جالب در پیوند میان مطالعات نسخه‌های خطی عربی و ابزارهای دیجیتال است که ارزش دارد پژوهشگران نسخ خطی آن را بیازمایند. هنوز برای داوری درباره دقت و دامنه واقعی امکانات آن زود است، اما ایده اصلی آن ــ فراهم کردن محیطی برای کار مستقیم بر تصویر نسخه عربی ــ می‌تواند برای نسخه‌پژوهان و مصححان متون سودمند باشد.
نشانی پایگاه:
https://codexarabica.com/

نگاهی به کتاب «بازنمایی مفهوم زمان در تاریخ‌نگاری صدر اسلام»؛
تاریخ؛ تلاقی‌گاه گذشته و آینده‌
تمرکز این پژوهش بر آن است که نشان دهد چگونه عناصر گفتمانی، فرهنگی، دینی و ادبی، در تعامل با هم، چهارچوبی زمانی را در ذهن مسلمانان صدراسلام شکل دادند، چهارچوبی که به نوبه خود زمینه لازم برای روایت تاریخی و نگارش آثار تاریخ‌نگارانه را فراهم ساخت. در واقع، متون تاریخی نقطه تلاقی نگاه به گذشته و انتظار از آینده‌اند، جایی که خاطره و پیش‌بینی درهم تنیده می‌شوند.


سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- آناهید خزیر: کتاب «از آغاز تا انجام؛ بازنمایی مفهوم زمان در تاریخ‌نگاری صدر اسلام» نوشته فاطمه سادات میررضی با مقدمه دکتر رسول جعفریان از سوی انتشارات سماع قلم منتشر شد. کتاب پس از دیباچه و مقدمه به معماری زمان، زمان و تاریخ، تاریخ‌نگاری اسلامی و مسئله منابع و ساختار پژوهش می‌پردازد. این کتاب در چهار بخش تنظیم شده است. زمان، تجربه و روایت، صورت‌بندی گذشته در اندیشه مسلمانان، صورت‌بندی مفهوم آینده در اندیشه مسلمانان و تملک گذشته، حضور آینده و بازآفرینی اکنون در تاریخ‌نگاری صدر اسلام بخش‌های چهارگانه کتاب را شامل می‌شود.


https://www.ibna.ir/news/553801/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C-%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87